12-laboratoriya ishi · mashq
Gazlar diffuziyasi: Graham qonuni va nomaʼlum gazning molyar massasi
Ishning maqsadi
Ikki gazning naychada bir-biriga qarab diffuziyalanishi tezligini solishtirib, nomaʼlum gazning molyar massasini aniqlash.
Nazariya
Naychaning bir uchida ammiak, ikkinchisida nomaʼlum gaz boʻlsa, gazlar bir-biriga qarab diffuziyalanadi va uchrashgan joyida oq tuz (NH₄X) halqasi hosil boʻladi.
Diffuziya tezligi molekulalar issiqlik harakati tezligiga proporsional: (Graham qonuni). Shuning uchun gazlar bosib oʻtgan masofalar nisbati .
Ammiak ( g/mol) bosib oʻtgan masofa , nomaʼlum gaz — boʻlsa: .
Bu ideal model: haqiqiy tajribada molekulalar bir-biri bilan toʻqnashadi, shuning uchun tenglik taxminiy. Biz uni sinab koʻramiz.
Ish tartibi
- Naychaning uzunligi ni tanlang (50–100 sm) va ikkala paxtani bir vaqtda uchlariga qoʻying.
- Oq halqa hosil boʻlgach, uning ammiak paxtasidan masofasi ni chizgʻich bilan oʻlchang.
- Turli da kamida 5 marta takrorlang.
- Har qator uchun ni hisoblang va natijani jadval qiymatlariga (HCl 36,5; HBr 80,9; HI 127,9) solishtirib, gazni aniqlang.
Virtual qurilma
Oʻlchash va hisoblash jadvali
Qurilmadagi «Jadvalga yozish» tugmasi koʻrsatkichlarni shu yerga qoʻshadi. Har qator uchun ni oʻzingiz hisoblang (kamida 5 ta oʻlchash).
Hali oʻlchash yoʻq. Yuqoridagi qurilmada oʻlchang va «Jadvalga yozish» ni bosing.
Natija
\Delta M_x = \frac{1}{n}\sum |M_x_i - \bar{M_x}|
—
0 belgi (kamida 40)