Molekulyar-Fizika

11-laboratoriya ishi · mashq

Molekulalarning oʻrtacha erkin yugurish yoʻlini dasta susayishi orqali aniqlash

Yangi sharoit

Ishning maqsadi

Siyraklashtirilgan gazdan oʻtayotgan molekulyar dasta intensivligining susayishini oʻlchab, oʻrtacha erkin yugurish yoʻli λ\lambda ni topish va uni bosim bilan bogʻlash.

Nazariya

Molekula toʻqnashuvlar orasida oʻrtacha λ\lambda yoʻl bosib oʻtadi. Dastadagi molekula xx yoʻlni toʻqnashuvsiz oʻtish ehtimoli e−x/λe^{-x/\lambda} ga teng.

Shuning uchun detektorga yetib kelgan dasta intensivligi I=I0 e−x/λI = I_0\,e^{-x/\lambda}. Logarifmlab: λ=xln⁡(I0/I)\lambda = \dfrac{x}{\ln(I_0/I)}.

Oʻrtacha erkin yugurish yoʻli λ=12 n σ=kT2 p σ\lambda = \dfrac{1}{\sqrt{2}\,n\,\sigma} = \dfrac{kT}{\sqrt{2}\,p\,\sigma}, bu yerda σ\sigma — molekulaning effektiv kesimi. Bosim kamaysa, λ\lambda ortadi.

Ish tartibi

  1. Detektorni manbadan xx masofaga qoʻying (10–190 mm).
  2. Intensivlik koʻrsatkichi turgʻunlashgach, II ni (boshlangʻich intensivlikka nisbatan, %) yozib oling. Boshlangʻich I0=100 %I_0 = 100\ \%.
  3. Kamida 5 ta turli xx da oʻlchang; xx ni λ\lambda atrofida tanlash aniqroq natija beradi.
  4. Har qator uchun λi\lambda_i ni mm da hisoblang. Xulosada σ\sigma ni baholang: σ=kT/(2 p λ)\sigma = kT/(\sqrt{2}\,p\,\lambda).

Virtual qurilma

Qurilma yuklanmoqda…

Oʻlchash va hisoblash jadvali

Qurilmadagi «Jadvalga yozish» tugmasi koʻrsatkichlarni shu yerga qoʻshadi. Har qator uchun λi=xiln⁡(100/Ii)\lambda_i = \dfrac{x_i}{\ln(100/I_i)} ni oʻzingiz hisoblang (kamida 5 ta oʻlchash).

Hali oʻlchash yoʻq. Yuqoridagi qurilmada oʻlchang va «Jadvalga yozish» ni bosing.

Natija

Δλ=1n∑∣λi−λˉ∣\Delta \lambda = \frac{1}{n}\sum |\lambda_i - \bar{\lambda}|

Nisbiy xatolik ε=Δ/xˉ\varepsilon = \Delta/\bar{x}

—

0 belgi (kamida 40)

Molekulalarning oʻrtacha erkin yugurish yoʻlini dasta susayishi orqali aniqlash — Molekulyar-Fizika