Molekulyar-Fizika

15-laboratoriya ishi · mashq

Joul–Tomson effekti: drossel orqali kengayishda gaz temperaturasining oʻzgarishi

Yangi sharoit

Ishning maqsadi

Gaz gʻovak toʻsiq (drossel) orqali kengayganda temperaturasining oʻzgarishini oʻlchab, differensial Joul–Tomson koeffitsiyenti μ\mu ni topish va gazni aniqlash.

Nazariya

Gaz drossel orqali issiqlik almashmasdan kengayganda uning entalpiyasi saqlanadi (H=constH = \text{const}), lekin ideal boʻlmagan gazning temperaturasi oʻzgaradi — Joul–Tomson effekti.

Effekt koeffitsiyenti μ=(∂T∂p)H≈T2−T1p2−p1\mu = \left(\dfrac{\partial T}{\partial p}\right)_H \approx \dfrac{T_2 - T_1}{p_2 - p_1}. μ>0\mu > 0 boʻlsa gaz kengayganda soviydi (gazlarni suyultirish shunga asoslangan), μ<0\mu < 0 boʻlsa isiydi.

Van-der-Vaals gazi uchun past bosimda μ≈1Cp(2aRT−b)\mu \approx \dfrac{1}{C_p}\left(\dfrac{2a}{RT} - b\right): tortishish (aa) sovitadi, molekulalarning oʻz hajmi (bb) isitadi. Inversiya temperaturasidan yuqorida (Tinv=2a/(Rb)T_{inv} = 2a/(Rb)) gaz isiydi.

Jadval (K/bar\text{K/bar}, xona temperaturasida): CO₂ ≈ 1,1; argon ≈ 0,37; azot ≈ 0,25; vodorod ≈ −0,03; geliy ≈ −0,06.

Ish tartibi

  1. Kirish bosimi p1p_1 va chiqish bosimi p2p_2 ni rostlang (kamida 5 bar farq).
  2. Temperaturalar turgʻunlashguncha kuting (taxminan 3 s), soʻng T1T_1 va T2T_2 ni yozib oling.
  3. Turli bosimlar farqi bilan kamida 5 ta oʻlchash bajaring.
  4. Har qator uchun μi\mu_i ni K/bar da hisoblang (ishorasiga eʼtibor bering). Xulosada gazni jadval boʻyicha aniqlang va u sovishini yoki isishini tushuntiring.

Virtual qurilma

Qurilma yuklanmoqda…

Oʻlchash va hisoblash jadvali

Qurilmadagi «Jadvalga yozish» tugmasi koʻrsatkichlarni shu yerga qoʻshadi. Har qator uchun μi=T2,i−T1,ip2,i−p1,i\mu_i = \dfrac{T_{2,i} - T_{1,i}}{p_{2,i} - p_{1,i}} ni oʻzingiz hisoblang (kamida 5 ta oʻlchash).

Hali oʻlchash yoʻq. Yuqoridagi qurilmada oʻlchang va «Jadvalga yozish» ni bosing.

Natija

Δμ=1n∑∣μi−μˉ∣\Delta \mu = \frac{1}{n}\sum |\mu_i - \bar{\mu}|

Nisbiy xatolik ε=Δ/xˉ\varepsilon = \Delta/\bar{x}

—

0 belgi (kamida 40)

Joul–Tomson effekti: drossel orqali kengayishda gaz temperaturasining oʻzgarishi — Molekulyar-Fizika