15-laboratoriya ishi · mashq
Joul–Tomson effekti: drossel orqali kengayishda gaz temperaturasining oʻzgarishi
Ishning maqsadi
Gaz gʻovak toʻsiq (drossel) orqali kengayganda temperaturasining oʻzgarishini oʻlchab, differensial Joul–Tomson koeffitsiyenti ni topish va gazni aniqlash.
Nazariya
Gaz drossel orqali issiqlik almashmasdan kengayganda uning entalpiyasi saqlanadi (), lekin ideal boʻlmagan gazning temperaturasi oʻzgaradi — Joul–Tomson effekti.
Effekt koeffitsiyenti . boʻlsa gaz kengayganda soviydi (gazlarni suyultirish shunga asoslangan), boʻlsa isiydi.
Van-der-Vaals gazi uchun past bosimda : tortishish () sovitadi, molekulalarning oʻz hajmi () isitadi. Inversiya temperaturasidan yuqorida () gaz isiydi.
Jadval (, xona temperaturasida): CO₂ ≈ 1,1; argon ≈ 0,37; azot ≈ 0,25; vodorod ≈ −0,03; geliy ≈ −0,06.
Ish tartibi
- Kirish bosimi va chiqish bosimi ni rostlang (kamida 5 bar farq).
- Temperaturalar turgʻunlashguncha kuting (taxminan 3 s), soʻng va ni yozib oling.
- Turli bosimlar farqi bilan kamida 5 ta oʻlchash bajaring.
- Har qator uchun ni K/bar da hisoblang (ishorasiga eʼtibor bering). Xulosada gazni jadval boʻyicha aniqlang va u sovishini yoki isishini tushuntiring.
Virtual qurilma
Oʻlchash va hisoblash jadvali
Qurilmadagi «Jadvalga yozish» tugmasi koʻrsatkichlarni shu yerga qoʻshadi. Har qator uchun ni oʻzingiz hisoblang (kamida 5 ta oʻlchash).
Hali oʻlchash yoʻq. Yuqoridagi qurilmada oʻlchang va «Jadvalga yozish» ni bosing.
Natija
—
0 belgi (kamida 40)