Molekulyar-Fizika

5-laboratoriya ishi · mashq

Qattiq jismning chiziqli kengayish koeffitsiyentini aniqlash

Yangi sharoit

Ishning maqsadi

Isitilgan metall sterjen uzayishini oʻlchab, chiziqli kengayish koeffitsiyenti α\alpha ni topish va jadval yordamida metallni aniqlash.

Nazariya

Qattiq jism isitilganda atomlar orasidagi oʻrtacha masofa ortadi va jism uzayadi. Kichik temperatura oraligʻida uzayish temperatura oʻzgarishiga proporsional: Δl=α l0 Δt\Delta l = \alpha\, l_0\, \Delta t.

Demak α=Δll0(t−t0)\alpha = \dfrac{\Delta l}{l_0 (t - t_0)}, bu yerda l0l_0 — boshlangʻich uzunlik, t0t_0 — boshlangʻich temperatura.

Ayrim metallar uchun α\alpha, 10−6 K−110^{-6}\,\text{K}^{-1}: poʻlat — 12, mis — 17, latun — 19, alyuminiy — 23.

Sterjen suvdan sekinroq isiydi. Shuning uchun termometr koʻrsatkichi bilan indikator koʻrsatkichi turgʻunlashguncha kutish kerak.

Ish tartibi

  1. Isitgichda temperaturani belgilang (40–95 °C).
  2. Termometr va indikator koʻrsatkichlari toʻxtaguncha kuting, soʻng tt va Δl\Delta l ni yozib oling.
  3. Temperaturani oshirib, kamida 5 ta nuqtada oʻlchang.
  4. Har qator uchun αi\alpha_i ni 10−6 K−110^{-6}\,\text{K}^{-1} birligida hisoblang. Xulosada sterjen qaysi metalldan ekanini aniqlang.

Virtual qurilma

Qurilma yuklanmoqda…

Oʻlchash va hisoblash jadvali

Qurilmadagi «Jadvalga yozish» tugmasi koʻrsatkichlarni shu yerga qoʻshadi. Har qator uchun αi=Δlil0 (ti−t0)\alpha_i = \dfrac{\Delta l_i}{l_0\,(t_i - t_0)} ni oʻzingiz hisoblang (kamida 5 ta oʻlchash).

Hali oʻlchash yoʻq. Yuqoridagi qurilmada oʻlchang va «Jadvalga yozish» ni bosing.

Natija

Δα=1n∑∣αi−αˉ∣\Delta \alpha = \frac{1}{n}\sum |\alpha_i - \bar{\alpha}|

Nisbiy xatolik ε=Δ/xˉ\varepsilon = \Delta/\bar{x}

—

0 belgi (kamida 40)

Qattiq jismning chiziqli kengayish koeffitsiyentini aniqlash — Molekulyar-Fizika